Jak odwołać prezesa spółdzielni mieszkaniowej

Prezesa spółdzielni mieszkaniowej odwołuje rada nadzorcza albo walne zgromadzenie – to, który z tych organów ma taką kompetencję, wskazuje statut konkretnej spółdzielni. Niezależnie od tego zapisu walne zgromadzenie zawsze może odwołać członka zarządu, któremu nie udzieliło absolutorium za miniony rok obrotowy.

Kto odwołuje zarząd spółdzielni – rada nadzorcza czy walne zgromadzenie?

Wiedza o tym, jak odwołać prezesa spółdzielni, zaczyna się od ustalenia, który organ ma do tego kompetencję. Ustawa – Prawo spółdzielcze nie przesądza tego jednoznacznie: członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępców, wybiera i odwołuje rada nadzorcza lub walne zgromadzenie, stosownie do postanowień statutu. Odpowiedź na pytanie, kto odwołuje zarząd spółdzielni w konkretnym przypadku, znajduje się więc w statucie – nie w ustawie wprost.

Rada nadzorcza jako organ odwołujący

W większości spółdzielni mieszkaniowych statut powierza wybór i odwołanie zarządu właśnie radzie nadzorczej – to ona na bieżąco nadzoruje jego działalność, bada sprawozdania finansowe i może zażądać wyjaśnień, więc naturalnie ją też wyposaża się w kompetencję do wyciągnięcia konsekwencji. Rada podejmuje taką decyzję w formie uchwały, w głosowaniu tajnym. Warto pamiętać, że w tym zakresie spółdzielnia rządzi się inną logiką niż wspólnota mieszkaniowa, gdzie nie ma rady nadzorczej, a to, komu podlega zarządca wspólnoty i jak go kontrolować, rozstrzyga ustawa o własności lokali albo umowa właścicieli o sposobie zarządu, a nie wewnętrzny statut.

Kiedy prezesa odwołuje walne zgromadzenie

Jeśli statut powierza wybór zarządu walnemu zgromadzeniu, to ono – jako najwyższy organ spółdzielni – podejmuje uchwałę o odwołaniu. Głosowanie również odbywa się w trybie tajnym. Zwołania walnego zgromadzenia w tej sprawie może żądać rada nadzorcza albo co najmniej jedna dziesiąta ogółu członków spółdzielni (nie mniej niż trzech) – art. 8³ ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Natomiast projekt uchwały o odwołaniu i żądanie umieszczenia go w porządku obrad już zwołanego walnego zgromadzenia członkowie zgłaszają najpóźniej na 15 dni przed jego terminem, a projekt musi poprzeć co najmniej 10 członków (art. 8³ ust. 11-12 tej ustawy).

Odwołanie członka zarządu spółdzielni, który nie uzyskał absolutorium

Niezależnie od tego, komu statut powierzył prawo wyboru i odwołania zarządu, ustawa przewiduje jeden wyjątek działający zawsze na korzyść członków: walne zgromadzenie może odwołać tych członków zarządu, którym nie udzieliło absolutorium. Udzielenie lub odmowa udzielenia absolutorium należy do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia i następuje przy okazji zatwierdzania rocznego sprawozdania finansowego oraz oceny działalności zarządu za dany rok obrotowy.

Sąd Najwyższy wyjaśnił w wyroku z 25 września 2014 r. (II CSK 704/13), że nieudzielenie absolutorium i odwołanie z funkcji to dwie odrębne uchwały, które nie muszą zapaść na tym samym posiedzeniu walnego zgromadzenia. Oznacza to w praktyce, że brak absolutorium przyjęty na jednym zgromadzeniu może stać się podstawą uchwały o odwołaniu podjętej na kolejnym – ustawa nie wyznacza w tym zakresie sztywnego terminu.

Odwołanie członka zarządu spółdzielni mieszkaniowej przez radę nadzorczą – jak wygląda tryb?

Gdy to rada nadzorcza ma kompetencję do odwołania, procedura zaczyna się od zwołania jej posiedzenia z punktem porządku obrad dotyczącym oceny pracy zarządu lub konkretnego jego członka. Uchwałę o odwołaniu podejmuje się w głosowaniu tajnym, a jej treść powinna jasno wskazywać, kogo dotyczy i z jakim skutkiem – odwołanie wywołuje skutek natychmiastowy, chyba że uchwała stanowi inaczej. Odwołany prezes traci prawo do reprezentowania spółdzielni i prowadzenia jej spraw, ale odwołanie z funkcji w zarządzie nie narusza jego odrębnych uprawnień wynikających ze stosunku pracy, jeśli prezes był zatrudniony na etacie – to dwa niezależne stosunki prawne, rozwiązywane osobno.

Jeśli rada nadzorcza zwleka z podjęciem decyzji mimo wyraźnych nieprawidłowości, warto przygotować pisemne zawiadomienie z opisem zarzucanych uchybień i wnioskiem o wpisanie sprawy do porządku najbliższego posiedzenia – dobrze przygotowane pismo, wskazujące konkretne podstawy statutowe, znacząco zwiększa szansę na sprawne rozpatrzenie sprawy.

Jak zawiesić prezesa spółdzielni zamiast go odwoływać?

Zawieszenie to środek tymczasowy, inny niż odwołanie – nie kończy mandatu, tylko wstrzymuje wykonywanie funkcji na czas wyjaśnienia sprawy. Jeżeli statut tak przewiduje, członek zarządu wybierany przez walne zgromadzenie może zostać zawieszony w czynnościach przez radę nadzorczą, o ile jego działalność jest sprzeczna z przepisami prawa lub statutu – to jedyna ustawowa przesłanka, węższa niż ogólne „poważne wątpliwości”. Rada, zawieszając członka zarządu, musi jednocześnie podjąć uchwały niezbędne do dalszego prawidłowego funkcjonowania spółdzielni oraz niezwłocznie zwołać walne zgromadzenie, a zawieszonego powiadamia się na piśmie, z podaniem przyczyn zawieszenia. O dalszym losie zawieszonego członka zarządu rozstrzyga niezwłocznie zwołane walne zgromadzenie – uchyla zawieszenie albo odwołuje go z funkcji.

Jaką rolę odgrywa statut spółdzielni w całej procedurze?

Statut jest tu dokumentem kluczowym – to on rozstrzyga, który organ wybiera i odwołuje zarząd, czy przewidziana jest instytucja zawieszenia, oraz jakie dodatkowe przesłanki odwołania obowiązują w danej spółdzielni. Ustawa dorzuca do tego jedną uniwersalną podstawę: naruszenie zakazu konkurencji przez członka zarządu stanowi podstawę jego odwołania niezależnie od zapisów statutu. Zanim więc rozpoczniesz odwołanie członka zarządu spółdzielni mieszkaniowej, sprawdź aktualny tekst statutu – zwłaszcza rozdział o organach spółdzielni i zasadach ich odwoływania, bo to on, obok ustawy, wyznacza całą procedurę krok po kroku. Wspólnota mieszkaniowa takiego dokumentu w ogóle nie prowadzi – zasady jej funkcjonowania określa wprost ustawa o własności lokali, a to, kto kontroluje wspólnoty mieszkaniowe, jaki nadzór i audyt im przysługuje oraz jakie prawa ma właściciel, wynika z przepisów, a nie z wewnętrznego regulaminu.

Jeśli masz wątpliwości, czy podjęta uchwała o odwołaniu spełnia wymogi formalne, warto skonsultować ją z prawnikiem przed jej wykonaniem – błąd proceduralny, na przykład brak punktu w porządku obrad (art. 41 § 1 Prawa spółdzielczego – z wyjątkiem odwołania członka zarządu, któremu nie udzielono absolutorium, gdzie ten wymóg nie obowiązuje na mocy art. 49 § 4) czy niewłaściwy tryb głosowania, bywa podstawą do podważenia całej uchwały przed sądem.

Prezesa spółdzielni odwołuje się więc według reguł, które w dużej mierze wyznacza sam statut, uzupełnionych o ustawowy wyjątek dotyczący braku absolutorium. Kompleksowa obsługa prawna wspólnot obejmuje również doradztwo przy sporach kompetencyjnych między organami spółdzielni czy wspólnoty, przygotowanie uchwał i reprezentację przed sądem, gdy podjęta uchwała zostaje zaskarżona.